İşe Özgü İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimi
Her işin riski farklıdır; iş sağlığı ve güvenliği eğitimi de yapılan işe özgü olmalıdır.
Her işyerinin, her bölümün ve her işin kendine özgü tehlikeleri vardır. Genel iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri çalışanlara temel İSG bilgisini kazandırır; ancak bir bakım çalışanı, forklift operatörü, elektrikçi, kaynakçı, laboratuvar çalışanı, sağlık çalışanı veya üretim operatörü günlük işinde birbirinden farklı risklerle karşılaşır.
Bu nedenle çalışanların yalnızca genel İSG bilgilerini değil, yaptıkları işte karşılaşabilecekleri gerçek tehlikeleri, kritik riskleri ve güvenli çalışma yöntemlerini de bilmeleri gerekir.
İşe özgü İSG eğitimleri ve eğitim materyalleri; yapılan iş, kullanılan makine ve ekipmanlar, çalışma ortamı, prosesler ve işletmenin gerçek riskleri dikkate alınarak hazırlanır.
Amaç, genel İSG eğitimlerinin yerine geçmek değil; genel İSG bilgisini çalışanın yaptığı gerçek işle buluşturmaktır.
İşe Özgü İSG Eğitimi Nedir?
İşe özgü İSG eğitimi; çalışanın yaptığı işe, görevine, çalışma alanına, kullandığı ekipmanlara ve karşılaştığı tehlikelere odaklanan eğitim yaklaşımıdır.
Her işletmede aynı standart sunumun kullanılmasından farklı olarak eğitim içeriği, işletmenin sağlayacağı bilgi ve dokümanlar kapsamında aşağıdaki unsurlarla ilişkilendirilebilir:
- Risk değerlendirmeleri,
- İş kazaları ve ramak kala olayları,
- Çalışma talimatları ve prosedürler,
- Makine ve iş ekipmanları,
- Kullanılan kimyasallar,
- Saha fotoğrafları ve çalışma alanları,
- Acil durum uygulamaları,
- Çalışanların görev ve sorumlulukları,
- İşletmeye özgü güvenlik kuralları ve kritik kontroller.
Böylece çalışan yalnızca genel tehlikeleri değil, kendi işindeki tehlikeleri nerede görebileceğini, hangi önlemlerin kritik olduğunu ve güvenli çalışmak için nasıl davranması gerektiğini öğrenir.
İşe özgü İSG eğitimi ise çalışanın kendi işindeki tehlikeyi tanımasını ve doğru davranışı bilmesini hedefler.
Hizmet Nasıl Sunulabilir?
İşletmenin ihtiyacına göre üç farklı çalışma modeli uygulanabilir.
1. İşe Özgü Eğitim Materyali Hazırlama
İşe, göreve veya prosese özgü eğitim içeriği hazırlanarak işletmeye teslim edilir.
Hazırlanan materyaller işletmenin kendi İSG profesyonelleri veya ilgili eğitim vericileri tarafından kullanılabilir.
2. Eğitim + Eğitim Materyali
İşe özgü eğitim içeriği hazırlanır; çalışmanın kapsamına ve talebe göre eğitim uygulaması da gerçekleştirilebilir.
3. Mevcut Eğitimlerin Geliştirilmesi
İşletmede kullanılan mevcut sunum ve eğitim materyalleri incelenerek;
- İçerikleri güncellenebilir,
- İşe ve prosese özgü hale getirilebilir,
- Teknik içerikleri geliştirilebilir,
- Görselleri yenilenebilir,
- İşletmeye özgü örnekler eklenebilir,
- Kurumsal kimliğe uygun hale getirilebilir.
Kimler İçin Hazırlanabilir?
İşe özgü İSG eğitim içerikleri farklı sektör, bölüm, görev ve çalışma grupları için hazırlanabilir.
- Üretim ve sanayi tesisleri
- Otomotiv ve yan sanayi
- Savunma sanayi
- Enerji tesisleri
- GES / RES / HES tesisleri
- İnşaat ve şantiye faaliyetleri
- Maden işletmeleri
- Kimya ve petrokimya tesisleri
- Akaryakıt ve depolama tesisleri
- Hastaneler ve sağlık kuruluşları
- Lojistik ve depolama
- Gıda üretimi
- Tekstil
- Bakım ve teknik hizmetler
- Depo ve dağıtım merkezleri
Bunların dışında işletmenin faaliyet alanına göre işe, göreve, bölüme ve prosese özgü eğitim içerikleri de geliştirilebilir.
Hazırlanabilecek İşe Özgü İSG Eğitimleri
Eğitim konuları işletmenin faaliyet alanına, yapılan işe ve çalışanların karşılaştığı risklere göre belirlenir. Aşağıdaki başlıklar örnek niteliğindedir.
Makine ve Üretim Güvenliği
- Makine güvenliği
- İş ekipmanlarında güvenli çalışma
- Preslerde güvenli çalışma
- Konveyör güvenliği
- Robotlu alanlarda güvenlik
- El aletleri ve elektrikli el aletlerinin güvenli kullanımı
- Sıkışma, ezilme ve kesilme riskleri
- Güvenli makine müdahalesi
Bakım ve Enerji İzolasyonu
- Güvenli bakım çalışmaları
- LOTO – Kilitleme ve Etiketleme
- Elektriksel enerji izolasyonu
- Mekanik enerji izolasyonu
- Hidrolik ve pnömatik enerji
- Depolanmış enerji tehlikeleri
- Beklenmedik enerjilenmenin önlenmesi
Elektrik Güvenliği
- Elektrikle güvenli çalışma
- Elektrik tehlikelerinin fark edilmesi
- Yüksek gerilim farkındalığı
- Elektrik arkı ve ark parlaması farkındalığı
- Elektrik panolarında güvenlik
- Elektrikli ve hibrit araçlarda güvenlik
- Yüksek gerilim batarya sistemleri
Kaldırma ve Taşıma İşleri
- Forklift güvenliği
- Forklift–yaya etkileşimi
- Vinç güvenliği
- Caraskal ve kaldırma ekipmanları
- Sapanlama ve yük bağlama
- Askıda yükler
- Güvenli yükleme ve boşaltma
Çalışma Ortamına Özgü Riskler
- Yüksekte çalışma
- Kapalı alanlarda çalışma
- İskele güvenliği
- Kazı güvenliği
- Kayma, takılma ve düşmeler
- Servis kanallarında güvenlik
- Araç altında güvenli çalışma
- Fabrika içi trafik
Kimyasal Güvenlik
- Kimyasallarla güvenli çalışma
- Güvenlik Bilgi Formlarının (SDS) kullanılması
- Kimyasal etiketlerin anlaşılması
- Kimyasal dökülme ve sızıntılar
- Kimyasalların güvenli depolanması
- Patlayıcı ortam farkındalığı
- ATEX farkındalığı
Yangın ve Acil Durum
- Yangın güvenliği
- Acil durum farkındalığı
- Tahliye uygulamaları
- Acil durum organizasyonu
- İşletmeye özgü acil durum senaryoları
- Yangın ve acil durumda doğru davranış
Güvenlik Kültürü ve Davranış
- Ramak kala farkındalığı
- Tehlike bildirim kültürü
- Güvensiz durum ve davranışların fark edilmesi
- Güvenli davranış
- İş kazalarından öğrenme
- İşe özgü güvenlik farkındalığı
Sektöre Özgü Eğitim Örnekleri
Otomotiv ve Yan Sanayi
Pres ve kalıp güvenliği, robotlu üretim hatları, montaj hattı riskleri, fabrika içi trafik, güvenli bakım, LOTO, elektrikli ve hibrit araçlar, yüksek gerilim sistemleri ve batarya güvenliği.
GES ve Enerji Tesisleri
DC elektrik riskleri, panel ve inverter güvenliği, elektriksel izolasyon, yüksek gerilim farkındalığı, yüksekte çalışma ve bakım faaliyetleri.
Savunma Sanayi
Özel prosesler, hassas üretim, makine güvenliği, kimyasal riskler, ESD farkındalığı, bakım faaliyetleri ve işletmeye özgü kritik riskler.
Hastaneler ve Sağlık Kuruluşları
Biyolojik riskler, kesici-delici yaralanmaları, tıbbi gazlar, kimyasal maruziyet, MR güvenliği ve teknik bakım faaliyetleri.
Kimya ve Petrokimya
Kimyasallarla güvenli çalışma, SDS, kimyasal depolama, dökülme ve sızıntılar, patlayıcı ortamlar ve proses güvenliği farkındalığı.
Lojistik ve Depolama
Forklift–yaya etkileşimi, yükleme ve boşaltma, istifleme, raf güvenliği, transpalet kullanımı, malzeme taşıma ve depo içi trafik.
İnşaat
Yüksekte çalışma, iskeleler, kazılar, kaldırma operasyonları, elektrik güvenliği, el aletleri ve şantiye içi trafik.
Gıda, Tekstil ve Üretim
Makine güvenliği, bakım, enerji izolasyonu, kimyasal kullanımı, ergonomi, malzeme taşıma ve prosese özgü tehlikeler.
Eğitim ve Materyal Paketinde Neler Olabilir?
İşletmenin ihtiyacına ve çalışmanın kapsamına göre aşağıdaki eğitim ve iletişim materyalleri hazırlanabilir:
- PowerPoint eğitim sunumu
- Eğitici konuşma notları
- Eğitmen kullanım rehberi
- Eğitim akışı ve senaryosu
- İşe özgü vaka örnekleri
- İş kazası ve ramak kala örnekleri
- “Tehlikeyi Bul” ve risk fark etme görselleri
- Ön test ve son test
- Eğitim değerlendirme soruları
- Toolbox ve mikro eğitim içerikleri
- Çalışan bilgilendirme kartları
- İşe özgü İSG afişleri
- Dijital ekran görselleri
- Kurumsal kimliğe uygun tasarım
- Revizyon desteği
- Talep halinde eğitim uygulaması
Eğitimler Nasıl Hazırlanıyor?
Eğitimin hangi çalışan grubu, görev, bölüm, iş veya proses için hazırlanacağı belirlenir.
İşletmenin paylaşması halinde risk değerlendirmeleri, iş kazaları, ramak kala olayları, prosedürler, çalışma talimatları, makine bilgileri ve saha fotoğrafları değerlendirilir.
Çalışanın yaptığı iş sırasında karşılaşabileceği önemli tehlikeler, kritik güvenlik kuralları ve uygulanması gereken kontroller belirlenir.
Konuyla ilgili mevzuat, teknik kaynaklar, standartlar, üretici bilgileri ve işletme uygulamaları dikkate alınarak eğitim içeriği geliştirilir.
Teknik içerik; çalışanların kolay anlayabileceği, görsel, sade ve işe yönelik eğitim materyallerine dönüştürülür.
İşletmeye özgü bilgiler, işletmenin İSG birimi ve ilgili teknik birimleri tarafından kontrol edilebilir. Gerekli düzeltme ve revizyonlar gerçekleştirilir.
Hazırlanan materyaller işletmeye teslim edilir veya çalışma kapsamında eğitim uygulaması gerçekleştirilir.
Neden İşe Özgü İSG Eğitimi?
Çalışanın yaptığı işle bağlantı kuramadığı, kendi çalışma alanından örnek göremediği eğitimlerin akılda kalması ve davranışa dönüşmesi daha güçtür.
İşe özgü bir eğitimde çalışan aşağıdaki soruların cevabını görebilmelidir:
- Bu risk benim yaptığım işte nerede?
- Tehlikeyi nasıl fark ederim?
- Ne yapmalıyım?
- Ne yapmamalıyım?
- Hangi kontrol uygulanmadan işe başlamamalıyım?
- Hangi durumda işi durdurmalı veya bildirim yapmalıyım?
Bu nedenle eğitim yaklaşımında yalnızca bilgi aktarmak yerine; tehlikeyi fark etme, doğru davranışı seçme ve kritik güvenlik kurallarını hatırlama hedeflenir.
Hazır Sunum Değil, İşinize Özgü İçerik
Standart ve genel içerikli hazır sunumlar çoğu zaman;
- İşletmenin prosesini tanımaz,
- Çalışanın yaptığı işe özel değildir,
- Kullanılan makine ve ekipmanları göstermez,
- İşletmenin iş kazalarını ve ramak kala olaylarını içermez,
- Sahadaki kritik riskleri işletmeye göre önceliklendiremez.
İşe özgü hazırlanan eğitim içerikleri ise;
- Yapılan işe ve göreve odaklanabilir,
- Gerçek saha riskleriyle ilişkilendirilebilir,
- Risk değerlendirmesinden yararlanabilir,
- İşletmenin kendi saha fotoğraflarını içerebilir,
- İş kazaları ve ramak kala olaylarından öğrenme örnekleri içerebilir,
- İşletmeye özgü güvenlik kurallarını aktarabilir,
- Kurumsal kimliğe uygun hazırlanabilir,
- İşletmenin kendi eğitim sistemine entegre edilebilir.
İşletmenize Özgü Bir Eğitim İçeriği Hazırlayalım
Hazır ve genel bir sunum yerine; çalışanların yaptığı işe, kullanılan ekipmanlara, çalışma ortamına ve işletmenizin kritik risklerine odaklanan bir eğitim içeriği oluşturulabilir.
İşe özgü İSG eğitimleri ve eğitim materyalleri hakkında bilgi almak veya çalışma talebinde bulunmak için Hakkımda ve İletişim sayfasını ziyaret edebilirsiniz.
