İş Güvenliği Uzmanı İçin Yeni Makine Emniyeti Yönetmeliği (2023/1230/AB)

16 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Makine Emniyeti Yönetmeliği (2023/1230/AB), makinelerin tasarımı, imalatı ve piyasaya arzına ilişkin yeni kurallar getiriyor. Yükümlülüklerin büyük bölümü 20 Ocak 2027’de yürürlüğe girecek.

Yönetmelik öncelikle imalatçıları, ithalatçıları ve dağıtıcıları ilgilendiriyor. Ancak mevcut makinelerde yapılacak değişiklikler ve yeni makine alımları nedeniyle iş güvenliği uzmanlarının da temel noktaları bilmesi gerekiyor.

Yönetmeliğin amaç, kapsam, geçiş hükümleri ve onaylanmış kuruluşların hazırlanmasına ilişkin bazı maddeleri yayım tarihinde yürürlüğe girdi. İmalatçı yükümlülükleri, önemli değişiklik, uygunluk değerlendirmesi ve CE işaretlemesine ilişkin temel hükümler ise 20 Ocak 2027’de yürürlüğe girecek.

1. Mevcut makineler

20 Ocak 2027’den önce eski yönetmeliğe uygun şekilde piyasaya arz edilmiş makineler için, yalnızca mevzuat değiştiği gerekçesiyle yeni bir CE işlemi yapılması gerekmeyecek. İşveren, kullanılan makinenin yapılan işe uygun ve çalışanlar açısından güvenli olmasını kullanım süresince sağlamak zorundadır.

İş güvenliği uzmanı açısından aşağıdaki hususlar takip edilmelidir:

• Hareketli bölümlerde uygun koruyucuların bulunması,
• Acil durdurma sistemlerinin çalışması,
• Emniyet kilitleri ve sensörlerin işlevini yerine getirmesi,
• Elektrik, hidrolik ve pnömatik enerjinin güvenli şekilde kesilebilmesi,
• Türkçe kullanım ve güvenlik talimatlarının bulunması,
• Çalışanlara makineye özgü eğitim verilmesi,
• Bakım kayıtlarının tutulması,
• Mevzuat gereği periyodik kontrole tabi ekipmanların periyodik kontrollerinin yaptırılması.

2. Önemli değişiklik nedir?

Yönetmeliğin 4’üncü maddesinin (u) bendine göre:

“Önemli değişiklik: Makinenin veya ilgili ürünün, piyasaya arz edildikten veya hizmete sunulduktan sonra, imalatçı tarafından öngörülmeyen veya planlanmayan ve yeni tehlike yaratmak veya mevcut riski artırmak suretiyle bu makinenin veya ilgili ürünün emniyetini etkileyen, fiziksel veya dijital araçlarla yapılan ve aşağıdakilerden birini gerektiren değişikliği:

1. Makinenin veya ilgili ürünün mevcut güvenlik kontrol sistemini değiştirmeyi gerektiren işlemleri içeren mahfazaların veya koruyucu cihazların eklenmesini,
2. Makinenin veya ilgili ürünün kararlılığını veya mekanik dayanıklılığını sağlamak için ilave koruyucu önlemlerin alınmasını, ifade eder.”

Yönetmelikteki önemli değişiklik tanımı ve değişikliği yapanın imalatçı sayılmasına ilişkin hükümler 20 Ocak 2027’de yürürlüğe girecek. Makinenin eski olması bu hükümlerden muafiyet sağlamaz.

Bu tarihten sonra eski bir makinede yönetmelikteki koşulları karşılayan önemli değişiklik yapılırsa, değişikliği yapan gerçek veya tüzel kişi etkilenen makine bakımından imalatçı kabul edilir. Bu durumda uygunluk değerlendirmesi yapılması, yeni AB uygunluk beyanı düzenlenmesi ve CE işaretleme sürecinin tamamlanması gerekir.

Önemli değişiklikte ne istenmeli?

Değişikliğin önemli değişiklik olarak değerlendirilmesi hâlinde, makine yeniden hizmete alınmadan önce işverenden veya teknik birimden şunlar istenmelidir:

• Önemli değişiklik değerlendirmesi,
• Güncellenmiş risk değerlendirmesi,
• Uygunluk değerlendirmesi ve doğrulama testleri,
• Yeni AB uygunluk beyanı,
• Değiştirilmiş makineye ilişkin CE işaretleme işlemleri ve değişikliği yapan işletmenin imalatçı bilgilerinin kontrolü,
• Güncellenmiş Türkçe kullanım talimatı,
• Çalışanlara verilecek yeni eğitim ve çalışma talimatları.

3. Yeni makine alımı ve kabulü

Güvenlik şartları yalnızca teslim sırasında değil, satın alma şartnamesi hazırlanırken belirlenmelidir.

Makine kabulünde kontrol edilmesi gerekenler:

• CE işaretinin bulunması,
• Makinenin ilk piyasaya arz tarihine göre düzenlenmiş AT veya AB uygunluk beyanının makineyle eşleşmesi,
• Beyandaki model, tip ve seri numarasının teslim edilen makineyle aynı olması,
• Türkçe kullanım ve bakım talimatlarının bulunması,
• İmalatçı, model, seri numarası ve imalat yılı bilgilerinin bulunması,
• Koruyucuların, emniyet kilitlerinin ve acil durdurma sistemlerinin fiilen çalışması,
• Kurulum ve devreye alma testlerinin gerçekleştirilmesi,
• Elektrik, hidrolik ve pnömatik enerji izolasyon noktalarının belirlenmesi,
• Operatör ve bakım personelinin eğitim ihtiyacının belirlenmesi.

20 Ocak 2027’den sonra ilk kez piyasaya arz edilen makineler

Bu makinelerde ayrıca aşağıdaki hususlar kontrol edilmelidir:

• AB uygunluk beyanında Makine Emniyeti Yönetmeliği (2023/1230/AB) bilgisinin yer alması,
• İmalatçının posta adresiyle birlikte internet sitesi, e-posta adresi veya başka bir dijital iletişim bilgisinin bulunması,
• Dijital kullanım talimatlarının erişilebilir, indirilebilir, kaydedilebilir ve yazdırılabilir olması,
• Dijital AB uygunluk beyanına internet adresi veya makine tarafından okunabilen kod üzerinden erişilebilmesi.

Makine 20 Ocak 2027’den sonra satın alınmış olsa bile bu tarihten önce eski yönetmeliğe uygun olarak piyasaya arz edilmiş olabilir. Tereddüt durumunda ilk piyasaya arz tarihi ve tedarik belgeleri kontrol edilmelidir.

Birden fazla makine, aynı sonucu elde etmek amacıyla bir bütün hâlinde çalışacak şekilde düzenleniyor ve kumanda ediliyorsa yalnızca makinelerin ayrı ayrı CE işaretlerine bakılmamalı; oluşan makine tertibatının bütün olarak meydana getirdiği riskler de değerlendirilmelidir.

4. Dijital ve bağlantılı makineler

Yeni yönetmelik, güvenlikle ilgili yazılım ve kontrol sistemlerinin kasıtlı veya kazara bozulmasına karşı korunmasına daha fazla önem veriyor.

Aşağıdaki işlemler teknik birime bildirilmeli ve değişiklik yönetimi kapsamında kayıt altına alınmalıdır:

• Güvenlik yazılımının değiştirilmesi veya güncellenmesi,
• Makinenin kumanda sistemi yazılımına yetkisiz müdahale edilmesi,
• Erişim şifrelerinin paylaşılması,
• Makineye uzaktan erişim bağlantısı kurulması,
• Güvenlik sensörlerinin yazılımla devre dışı bırakılması,
• Güvenlik parametrelerinin değiştirilmesi.

Yazılım değişiklikleri de fiziksel tadilatlar gibi makinenin güvenliği üzerindeki etkileri bakımından değerlendirilmelidir.

Makineler için kısa kontrol listesi:

• Makine envanteri güncel mi?
• CE işareti ve uygunluk beyanı makineyle eşleşiyor mu?
• Türkçe kullanım ve güvenlik talimatları var mı?
• Koruyucular ve güvenlik sistemleri çalışıyor mu?
• Sonradan yapılan değişiklikler kayıt altına alınmış mı?
• Değişiklikler için risk değerlendirmesi yapılmış mı?
• Bakım ve gerekli periyodik kontrol kayıtları mevcut mu?
• Operatörler makineye özgü eğitim almış mı?
• Enerji izolasyonu ve kilitleme prosedürü uygulanıyor mu?
• Yeni makine için devreye alma öncesi güvenlik kabulü yapılıyor mu?

İş güvenliği uzmanının önceliği; makine kaynaklı tehlikeleri ve yapılan değişiklikleri zamanında fark etmek, teknik değerlendirme istemek, alınması gereken tedbirleri işverene yazılı olarak bildirmek ve güvenli kullanım şartlarının devamlılığını takip etmektir.

Özellikle 20 Ocak 2027’den sonra yapılacak makine değişikliklerinde önemli değişiklik ihtimali göz ardı edilmemeli; gerekli teknik değerlendirmeler ve güvenlik doğrulamaları tamamlanmadan makinenin hizmete alınmaması işverene önerilmelidir.

Mevzuat kaynakları

• Makine Emniyeti Yönetmeliği (2023/1230/AB) – Resmî Gazete
• Makine Emniyeti Yönetmeliğinin ekleri
• AB 2023/1230 sayılı Makine Tüzüğü – EUR-Lex

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Belirli bir makine veya değişiklik için teknik ve hukuki uygunluk ayrıca değerlendirilmelidir.