İGU Nedir? İş Güvenliği Uzmanı Ne İş Yapar? Görevleri ve Sorumlulukları

İGU, “iş güvenliği uzmanı” ifadesinin kısaltmasıdır. İş güvenliği uzmanı; işyerindeki sağlık ve güvenlik risklerinin belirlenmesi, gerekli önlemlerin planlanması ve uygulamaların izlenmesi konularında işverene rehberlik eden, Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş İSG profesyonelidir.

İş güvenliği uzmanının görevi yalnızca eksiklikleri tespit etmek veya evrak hazırlamak değildir. Temel amaç; iş kazaları ve meslek hastalıkları meydana gelmeden önce riskleri belirlemek, önleyici çalışmalar yapmak ve işyerinde sürdürülebilir bir güvenlik kültürünün oluşmasına katkı sağlamaktır.

Önemli: İş güvenliği uzmanının görevlendirilmesi, işverenin iş sağlığı ve güvenliği konusundaki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. İşyerinde sağlık ve güvenliğin sağlanmasından işveren sorumludur.

İş Güvenliği Uzmanı Kimdir?

İş güvenliği uzmanı; iş sağlığı ve güvenliği alanında görev yapmak üzere Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş ve geçerli iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip kişidir.

İş güvenliği uzmanları sahip oldukları belge sınıfına göre farklı tehlike sınıflarındaki işyerlerinde görev yapabilir:

• C sınıfı iş güvenliği uzmanı: Az tehlikeli işyerlerinde,
• B sınıfı iş güvenliği uzmanı: Az tehlikeli ve tehlikeli işyerlerinde,
• A sınıfı iş güvenliği uzmanı: Bütün tehlike sınıflarındaki işyerlerinde görev yapabilir.

Belge sınıfları ve görevlendirme koşullarıyla ilgili geçici mevzuat hükümleri ayrıca dikkate alınmalıdır.

İş Güvenliği Uzmanı Ne İş Yapar?

İş güvenliği uzmanı, işyerini iş sağlığı ve güvenliği yönünden inceler; tehlikeleri ve uygunsuzlukları belirler, alınması gereken önlemleri işverene yazılı olarak bildirir ve uygulamaları takip eder.

Uzmanın çalışmaları genel olarak beş başlık altında toplanır:

1. İşverene rehberlik etmek,
2. Risk değerlendirmesi çalışmalarına katılmak,
3. Çalışma ortamını gözetmek,
4. Eğitim, bilgilendirme ve kayıt çalışmalarını yürütmek,
5. İşyeri hekimi ve ilgili birimlerle iş birliği yapmak.

İş Güvenliği Uzmanının Görevleri

İş güvenliği uzmanlarının temel görevleri, İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik kapsamında belirlenmiştir.

1. Rehberlik

İş güvenliği uzmanı;

• İşin planlanması, organizasyonu ve uygulanması konusunda işverene önerilerde bulunur.
• Makine, ekipman, kullanılan maddeler ve üretim yöntemlerini iş sağlığı ve güvenliği açısından değerlendirir.
• Kişisel koruyucu donanımların seçimi, temini, kullanımı, bakımı ve muhafazası konusunda rehberlik eder.
• Alınması gereken sağlık ve güvenlik önlemlerini işverene yazılı olarak bildirir.
• İş kazaları ve meslek hastalıklarının nedenlerini araştırır ve tekrarını önleyecek çalışmalar yapar.
• Yaralanmaya neden olmayan ancak zarar verme potansiyeli bulunan ramak kala olayları inceler.

2. Risk Değerlendirmesi

İş güvenliği uzmanı, işyerinde gerçekleştirilen risk değerlendirmesi çalışmalarına katılır. Belirlenen risklere karşı alınması gereken önlemler hakkında işverene önerilerde bulunur ve önlemlerin uygulanmasını takip eder.

Risk değerlendirmesinin hazırlanması yalnızca iş güvenliği uzmanına bırakılabilecek bir çalışma değildir. Risk değerlendirmesi, mevzuatta belirtilen ekip tarafından gerçekleştirilir.

3. Çalışma Ortamının Gözetimi

İş güvenliği uzmanı;

• İşyerinin çalışma ortamını düzenli olarak gözlemler.
• Periyodik bakım, kontrol ve ölçümlerin planlanmasına katkı sağlar.
• Yapılması gereken kontrollerin ve ölçümlerin uygulanmasını izler.
• Yangın, patlama ve iş kazalarının önlenmesine yönelik çalışmalara katılır.
• Acil durum planlarının hazırlanmasına katkı sağlar.
• Acil durum eğitimlerini ve tatbikatlarını izler.

4. Eğitim, Bilgilendirme ve Kayıt

İş güvenliği uzmanının eğitim ve kayıt alanındaki görevleri şunlardır:

• Çalışanların İSG eğitimlerinin planlanmasına katkı sağlamak,
• Eğitim çalışmalarını yürütmek veya uygulanmasını kontrol etmek,
• Çalışanlara yönelik bilgilendirme faaliyetleri düzenlemek,
• İş sağlığı ve güvenliği talimatlarını hazırlamak,
• Gerekli işlerde çalışma izin prosedürleri hazırlamak,
• İSG çalışmalarını ve çalışma ortamı gözetim sonuçlarını kayıt altına almak,
• Bakanlık tarafından belirlenen bilgileri İSG-KATİP’e bildirmek.

5. İlgili Birimlerle İş Birliği

İş güvenliği uzmanı;

• İşyeri hekimiyle birlikte iş kazalarını ve meslek hastalıklarını değerlendirir.
• Olayların tekrarlanmaması için önleyici faaliyet planları hazırlar.
• İşyeri hekimiyle birlikte yıllık çalışma planını hazırlar.
• Yıllık değerlendirme raporunun hazırlanmasına katkı sağlar.
• İş sağlığı ve güvenliği kuruluyla iş birliği içinde çalışır.
• Çalışan temsilcileri ve destek elemanlarının çalışmalarına destek verir.

İş Güvenliği Uzmanının Yetkileri Nelerdir?

İş güvenliği uzmanının görevlerini yerine getirebilmesi için bazı yetkilere sahip olması gerekir. Uzman;

• İşyerinin bütün bölümlerinde İSG yönünden inceleme ve araştırma yapabilir.
• Göreviyle ilgili bilgi ve belgelere ulaşabilir.
• Çalışanlarla görüşebilir.
• İşverenin bilgisi dâhilinde ilgili kurum ve kuruluşlarla iş birliği yapabilir.
• Ciddi, önlenemez ve acil müdahale gerektiren hayati tehlike belirlediğinde işin durdurulması için işverene başvurabilir.

Tam süreli görevlendirilen iş güvenliği uzmanları, mesleki gelişim amacıyla eğitim, seminer ve panel gibi organizasyonlara katılabilir. Yönetmelikte belirtilen sınırlar içindeki bu süreler çalışma süresinden sayılır ve ücret kesintisine neden olamaz.

İş Güvenliği Uzmanının Sorumlulukları

İş güvenliği uzmanı, görevlerini mesleki bağımsızlık ve etik ilkeler doğrultusunda yürütmelidir. Uzmanın başlıca yükümlülükleri şunlardır:

• İşin normal akışını mümkün olduğu kadar aksatmamak,
• Verimli ve güvenli bir çalışma ortamına katkıda bulunmak,
• İşyerine ait mesleki, ekonomik ve ticari bilgileri gizli tutmak,
• Görevlendirildiği işyerindeki tespit ve önerileri onaylı deftere yazmak.

Uzman tarafından yazılı olarak bildirilen acil durdurma gerektiren durumlar ile yangın, patlama, göçme veya kimyasal sızıntı gibi hayati tehlikeler işveren tarafından makul süre içinde giderilmezse uzman, durumu işyerinin bağlı bulunduğu çalışma ve iş kurumu il müdürlüğüne yazılı olarak bildirmekle yükümlüdür.

İş Güvenliği Uzmanı İşverene Ceza Yazar mı?

Hayır. İş güvenliği uzmanının işverene veya çalışanlara idari para cezası uygulama yetkisi bulunmaz. Uzmanın görevi; tehlikeleri ve mevzuata aykırılıkları tespit etmek, gerekli önlemleri işverene yazılı olarak bildirmek ve uygulamaları takip etmektir.

İdari yaptırım ve teftiş yetkisi, mevzuat kapsamında yetkilendirilmiş kamu görevlilerine aittir.

İş Güvenliği Uzmanı İşyerini Durdurabilir mi?

İş güvenliği uzmanı doğrudan işyerini veya işi durduran makam değildir. Ancak ciddi, önlenemez ve acil müdahale gerektiren hayati bir tehlike tespit ettiğinde işin durdurulması için işverene başvurur.

Hayati tehlike oluşturan ve yazılı olarak bildirilen önlemlerin işveren tarafından yerine getirilmemesi durumunda ise mevzuatta belirtilen bildirim yükümlülüğünü yerine getirir.

İş Güvenliği Uzmanının Görevlendirilmesi İşverenin Sorumluluğunu Kaldırır mı?

Hayır. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na göre işveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür.

İş güvenliği uzmanının veya bir ortak sağlık ve güvenlik biriminin görevlendirilmesi, işverenin bu alandaki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. İşveren; uzman tarafından mevzuata uygun olarak yazılı şekilde bildirilen önlemleri değerlendirmek ve yerine getirmekle yükümlüdür.

İş Güvenliği Uzmanının Çalışması Neden Önemlidir?

Etkili bir iş güvenliği uzmanlığı hizmeti yalnızca mevzuat gerekliliklerinin tamamlanmasını sağlamaz. Aynı zamanda;

• İş kazalarının ve meslek hastalıklarının önlenmesine,
• Tehlikelerin olay meydana gelmeden belirlenmesine,
• Çalışanların güvenlik farkındalığının geliştirilmesine,
• Üretim ve hizmet süreçlerinin daha güvenli yürütülmesine,
• İşyerinde kalıcı bir güvenlik kültürü oluşturulmasına katkı sağlar.

Sonuç: İş güvenliği uzmanı, işyerindeki tehlikeleri belirleyen, önleyici tedbirler konusunda işverene rehberlik eden ve İSG uygulamalarını takip eden profesyoneldir. Ancak sağlık ve güvenliğin sağlanmasına ilişkin asıl yükümlülük işverene aittir.

Mevzuat Dayanağı

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
• İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Uygulamada yürürlükteki mevzuatın güncel hâli ve işyerinin özel koşulları dikkate alınmalıdır.