Acil Durum Planı Nasıl Hazırlanır?

Acil Durum Planı hazırlamak için, bu konuyla ilgili yönetmelik olan İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Acil Durum Planı hazırlama rehberini kullanabilirsiniz.

Yönetmelik ve Rehber detaylı bilgiler içeriyor. Ana başlıklarla yapılacaklara değinelim.

1- İşyeri için acil durumları tespit etmek, örneğin;

• Yangın,
• Patlama,
• Sabotaj,
• Doğal Afet (deprem, sel, fırtına, heyelan, göçük vb.),
• KBRN (Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik, Nükleer Tehditler),
• Gıda Zehirlenmesi,
• Salgın Hastalık,
• İş Kazası vb.

2- Çevredeki işyerleri ve faaliyet konuları dikkate alınarak oluşturabilecek tehlikeler göz önüne alınacak.

3- Her bir acil durum için önleyici ve sınırlandırıcı tedbirlerin belirlenmeli,

4- Acil durum olması durumunda müdahale yönteminin belirlenmeli,

5- Her bir acil durum için tahliye yöntemi belirlenmeli. Toplanma yeri belirlenmeli. Her acil durum için toplanma yeri aynı olmayabilir. Hangi durumlarda sığınak kullanılacağı da mutlaka belirtilmeli.

6- Tahliye planı oluşturulmalı.

7- Acil durum ekipleri belirlenmeli.

Oluşturulan planın etkinliği için eğitim yapılmalı, tatbikat yapılmalı. Acil durum planı gerekli durumlarda iyileştirilmeli, güncellenmeli.

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik Ek-1’de acil durum planı hazırlanırken kullanılabilecek örnek form verilmiştir:

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik Linki:

https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=18493&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik Ekleri Linki:

https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/yonetmelik/7.5.18493-Ek.docx

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Acil Durum Planı Hazırlama Rehberi

https://www.csgb.gov.tr/media/88211/acil-durum-plani-hazirlama-rehberi-2022.pdf

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik

 1 Ekim 2021 tarihli Resmi Gazetede “İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” yayınlandı.

18/6/2013 tarihli ve 28681 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmeliğin 4, 5, 8, 10, 11, 12, 13, 14, 15,19. Maddeleri değişmiştir.

Yönetmelikteki değişiklik ile beraber, dikkate alınacak bazı hususlar şu şekildedir;

- İşveren diğer kişilerin acil durumlar, tahliye planı, kaçış yolları, toplanma yerleri ve acil durum ekipleri hakkında bilgilendirilmesini sağlar.

-  İşveren acil durumlarda kullanılacak kişisel koruyucu donanımların ve müdahale ekipmanlarının işyerinde belirlenmiş acil durumlara ve acil durum ekiplerinin görevlerine uygun olmasını sağlar.

- Acil durum müdahale ve tahliye yöntemleri, yakındaki işyerleri ve çevreden gelebilecek olumsuz etkiler de dikkate alınarak belirlenir.

- Elektronik İmza Kanununa uygun olarak güvenli elektronik imza ile imzalanmış olan acil durum planları da geçerlidir.

- Acil Durum Planı Formu, Tatbikat Formu, Ekiplerin Görevlendirilmesine İlişkin Örnek Tablo yönetmelik ekinde yer almaktadır.

- Acil durum ekiplerinin sayılarına ilişkin açıklama gelmiştir.

- İşyerlerinde mevcut bulunan acil durum ekipleri, bu maddenin yayımı tarihinden itibaren altı ay boyunca görevlerini sürdürür ve mevcut dokümanlar geçerliliğini korur. Bu süre zarfında, bu Yönetmeliğin 11 inci maddesinde belirtilen ekiplere uygun olarak destek elemanlarının yeniden görevlendirilmesi ve dokümanların güncellenmesi sağlanır.

Yönetmelikteki değişiklik ile beraber, acil durum planı şu şekilde olmalıdır:

"Dokümantasyon

MADDE 12 – (1) Acil durum planı asgarî aşağıdaki hususları kapsayacak şekilde dokümante edilir:

a) İşyerinin unvanı, adresi ve işverenin adı.

b) Hazırlayanların adı, soyadı ve unvanı.

c) Hazırlandığı tarih ve geçerlilik tarihi.

ç) Belirlenen acil durumlar.

d) Alınan önleyici ve sınırlandırıcı tedbirler.

e) Acil durum müdahale ve tahliye yöntemleri.

f) Aşağıdaki unsurları içeren işyerini veya işyerinin bölümlerini gösteren (Değişik ibare:RG-1/10/2021-31615) tahliye planı:

1) Yangın söndürme amaçlı kullanılacaklar da dâhil olmak üzere acil durum ekipmanlarının bulunduğu yerler.

2) İlkyardım malzemelerinin bulunduğu yerler.

3) Kaçış yolları, toplanma yerleri ve bulunması halinde uyarı sistemlerinin de yer aldığı (Değişik ibare:RG-1/10/2021-31615) kroki.

4) Görevlendirilen çalışanların ve varsa yedeklerinin adı, soyadı, unvanı, sorumluluk alanı ve iletişim bilgileri.

5) (Değişik:RG-1/10/2021-31615) Acil durumlarla ilgili ulusal ve yerel kurum ve kuruluşların acil durum irtibat numaraları.

6) (Ek:RG-1/10/2021-31615) İşyerlerinde kimyasal yayılım, parlama veya patlama tehlikesi ve benzeri özel riskleri barındıran bölümler.

7) (Ek:RG-1/10/2021-31615) Elektrik ve gaz akışının kesim noktaları, vanaları.

(2) (Değişik:RG-1/10/2021-31615) İşveren tarafından onaylanan acil durum planının sayfaları numaralandırılarak; hazırlayan kişiler tarafından her sayfası paraflanıp, son sayfası imzalanır. 15/1/2004 tarihli ve 5070 sayılı Elektronik İmza Kanununa uygun olarak güvenli elektronik imza ile imzalanmış olan acil durum planları da geçerlidir. Acil durum planı, acil durumla mücadele edecek ekiplerin kolayca ulaşabileceği şekilde işyerinde saklanır.

(3) (Değişik:RG-1/10/2021-31615) Acil durum planı kapsamında hazırlanan tahliye planı, işyeri bina ve eklentilerinin giriş ve çıkışları ile katlarda, çalışanların görüş seviyesine uygun yükseklikte ve görünür bir şekilde asılır.

(4) (Ek:RG-1/10/2021-31615) Acil durum planı hazırlanırken kullanılabilecek örnek form Ek-1’de yer almaktadır."

Değişiklik linki: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/10/20211001-20.htm

Değişiklikleri İşlenmiş Hali İle Yönetmelik Linki: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=18493&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5

Acil Durum Planı Neden Hazırlanır? İşyerleri İçin Önemi

İşyerlerinde yangın, patlama, deprem, tehlikeli madde yayılımı veya benzeri bir acil durum meydana geldiğinde doğru kararların çok kısa sürede alınması gerekir. Acil durum planı, böyle bir olay karşısında kimlerin ne yapacağını, çalışanların nasıl korunacağını ve müdahale ile tahliyenin nasıl yürütüleceğini önceden belirlemek amacıyla hazırlanır.

Kısaca: Acil durum planı; can kaybını önlemek, olayın etkilerini sınırlandırmak, çalışanların güvenli biçimde tahliye edilmesini sağlamak ve müdahale sürecindeki görev karmaşasını azaltmak için hazırlanır.

Acil Durum Planı Nedir?

Acil durum planı, işyerinde meydana gelebilecek acil durumlarda uygulanacak iş ve işlemler ile müdahaleye yönelik eylemlerin yer aldığı yazılı plandır. Uygulamada “acil durum eylem planı” ifadesi de kullanılmakla birlikte, mevzuatta esas alınan terim acil durum planıdır.

Plan yalnızca yangın sırasında binanın nasıl boşaltılacağını gösteren bir belge değildir. Acil durumların belirlenmesinden önleyici tedbirlere, ekiplerin görevlendirilmesinden haberleşme ve tahliye yöntemlerine kadar bütün hazırlık sürecini kapsar.

Acil Durum Planı Neden Hazırlanır?

İşyerine özel bir acil durum planı hazırlanmasının temel amaçları şunlardır:

• Çalışanların, ziyaretçilerin ve işyerinde bulunan diğer kişilerin can güvenliğini korumak,
• Muhtemel acil durumları önceden belirlemek,
• Acil durumların oluşmasını önleyici ve etkilerini sınırlandırıcı tedbirleri planlamak,
• Uyarı, haberleşme, müdahale, ilk yardım ve tahliye yöntemlerini belirlemek,
• Söndürme, kurtarma, koruma ve ilk yardım ekiplerinin görevlerini açıklamak,
• Tahliye sonrasında çalışanların sayım ve kontrolünü sağlamak,
• İtfaiye, sağlık kuruluşları ve diğer ilgili kurumlarla kurulacak iletişimi planlamak,
• Panik, iletişim kopukluğu ve görev karmaşasını azaltmak,
• İşyerindeki maddi hasarı ve çevresel etkileri mümkün olduğunca sınırlandırmak.

Acil Durum Planı Hazırlamak Yasal Bir Zorunluluk mudur?

Evet. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında işveren; çalışma ortamını, kullanılan maddeleri, iş ekipmanlarını ve çevre şartlarını dikkate alarak meydana gelebilecek acil durumları önceden değerlendirmekle yükümlüdür.

İşveren ayrıca acil durumların olumsuz etkilerinden korunmak için gerekli tedbirleri almak, acil durum planını hazırlamak, yeterli sayıda eğitimli çalışan görevlendirmek ve tatbikatların yapılmasını sağlamak zorundadır.

Önemli: Acil durum planı hazırlama yükümlülüğü yalnızca çok tehlikeli veya büyük işletmeler için değildir. İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik, 6331 sayılı Kanun kapsamındaki işyerlerini kapsar. Planın ayrıntıları ise işyerinin faaliyetlerine, büyüklüğüne, çalışan sayısına ve özel tehlikelerine göre belirlenir.

Hangi Acil Durumlar Değerlendirilmelidir?

Her işyerinin acil durumları kendi risk değerlendirmesi ve çevre koşulları dikkate alınarak belirlenmelidir. İşyerinin özelliğine göre aşağıdaki olaylar değerlendirilebilir:

• Yangın ve patlama,
• Tehlikeli kimyasal madde yayılımı veya sızıntısı,
• Biyolojik, radyoaktif veya nükleer maddelerden kaynaklanan tehlikeler,
• Zehirlenme ve salgın hastalık,
• Deprem, sel, fırtına, heyelan ve diğer doğal afetler,
• Sabotaj ve güvenlik tehditleri,
• İlk yardım veya acil tahliye gerektiren diğer olaylar.

İşyerinin yakın çevresindeki tesislerden veya faaliyetlerden kaynaklanabilecek tehlikeler de acil durum planlamasında göz önünde bulundurulmalıdır.

Acil Durum Planı ile Tahliye Planı Aynı Şey midir?

Hayır. Acil durum planı, işyerindeki acil durum yönetiminin tamamını kapsayan ana dokümandır. Tahliye planı veya acil durum tahliye krokisi ise bu planın görsel unsurlarından biridir.

Tahliye planında kaçış yolları, acil çıkışlar, toplanma yerleri, yangınla mücadele ekipmanları, ilk yardım malzemeleri ve gerekli teknik noktalar gösterilir. Bu nedenle yalnızca bir tahliye krokisinin hazırlanmış olması, tek başına acil durum planının hazırlandığı anlamına gelmez.

İlgili içerik: Planın dokümantasyonu ve tahliye planında bulunması gereken bilgiler için Acil Durum Planı ve Tahliye Planı Neleri İçermeli? başlıklı yayını inceleyebilirsiniz.

Planın Uygulanabilir Olması Neden Önemlidir?

Acil durum planının yalnızca dosyada bulunması yeterli değildir. Çalışanlar plan hakkında bilgilendirilmeli, görevlendirilen ekipler gerekli eğitimi almalı ve plan tatbikatlarla sınanmalıdır. Tatbikatta görülen eksiklikler kayıt altına alınarak gerekli düzeltmeler yapılmalıdır.

Plan; işyerinde veya yakın çevresinde yeni bir acil durum oluşturabilecek değişiklik meydana geldiğinde tamamen ya da kısmen yenilenir. Bunun dışında planlar tehlike sınıfına göre;

• Çok tehlikeli işyerlerinde en geç iki yılda bir,
• Tehlikeli işyerlerinde en geç dört yılda bir,
• Az tehlikeli işyerlerinde en geç altı yılda bir

gözden geçirilerek yenilenmelidir.

Sonuç

Acil durum planı, yalnızca mevzuat gereği hazırlanıp dosyalanacak bir belge değildir. İşyerindeki muhtemel tehlikeleri önceden değerlendiren, çalışanların görevlerini belirleyen ve olay anında hızlı, düzenli ve güvenli hareket edilmesini sağlayan temel bir hazırlık aracıdır.

İşyerine özel, anlaşılır ve uygulanabilir bir plan; acil durumun krize dönüşmesini önlemeye, can güvenliğini korumaya ve müdahale sürecini etkin şekilde yönetmeye yardımcı olur.

Acil durum krokisi hakkında: İşyerine özel hazırlanan tahliye planları, kaçış yollarının ve acil durum ekipmanlarının kolay anlaşılmasını sağlar. Acil Durum Krokisi hizmet sayfasını inceleyebilirsiniz.

Mevzuat kaynakları:
6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik