Acil Durum Planı Nasıl Hazırlanır?

Acil Durum Planı hazırlamak için, bu konuyla ilgili yönetmelik olan İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Acil Durum Planı hazırlama rehberini kullanabilirsiniz.

Yönetmelik ve Rehber detaylı bilgiler içeriyor. Ana başlıklarla yapılacaklara değinelim.

1- İşyeri için acil durumları tespit etmek, örneğin;

• Yangın,
• Patlama,
• Sabotaj,
• Doğal Afet (deprem, sel, fırtına, heyelan, göçük vb.),
• KBRN (Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik, Nükleer Tehditler),
• Gıda Zehirlenmesi,
• Salgın Hastalık,
• İş Kazası vb.

2- Çevredeki işyerleri ve faaliyet konuları dikkate alınarak oluşturabilecek tehlikeler göz önüne alınacak.

3- Her bir acil durum için önleyici ve sınırlandırıcı tedbirlerin belirlenmeli,

4- Acil durum olması durumunda müdahale yönteminin belirlenmeli,

5- Her bir acil durum için tahliye yöntemi belirlenmeli. Toplanma yeri belirlenmeli. Her acil durum için toplanma yeri aynı olmayabilir. Hangi durumlarda sığınak kullanılacağı da mutlaka belirtilmeli.

6- Tahliye planı oluşturulmalı.

7- Acil durum ekipleri belirlenmeli.

Oluşturulan planın etkinliği için eğitim yapılmalı, tatbikat yapılmalı. Acil durum planı gerekli durumlarda iyileştirilmeli, güncellenmeli.

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik Ek-1’de acil durum planı hazırlanırken kullanılabilecek örnek form verilmiştir:

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik Linki:

https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=18493&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik Ekleri Linki:

https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/yonetmelik/7.5.18493-Ek.docx

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Acil Durum Planı Hazırlama Rehberi

https://www.csgb.gov.tr/media/88211/acil-durum-plani-hazirlama-rehberi-2022.pdf

Taşınabilir Yangın Söndürme Cihazları: Seçim, Yerleşim ve Periyodik Kontrol

Taşınabilir yangın söndürme cihazlarının doğru tipte seçilmesi, yeterli sayıda bulundurulması ve kolay ulaşılabilir yerlere yerleştirilmesi, yangına ilk müdahalenin etkili olabilmesi için büyük önem taşır. Günlük kullanımda “yangın tüpü” olarak adlandırılan bu ekipmanlar, mevzuatta taşınabilir veya portatif yangın söndürme cihazı olarak ifade edilir.

Bu yayında; yangın söndürme cihazlarının yangın sınıfına göre seçimi, işyerinde kaç adet bulundurulması gerektiği, yerleşim kuralları, aylık gözle muayene, yıllık genel kontrol, periyodik kontrol raporu ve dört yıllık bakım uygulaması birlikte açıklanmıştır.

Kısa cevap: Söndürme cihazları yaklaşık 30 günlük aralıklarla gözle kontrol edilmeli, yılda bir kez yerinde genel kontrolden geçirilmeli ve işyerlerinde ilgili mevzuata uygun periyodik kontrol raporu düzenlenmelidir. Dördüncü yılın sonunda ise söndürme maddesi yenilenerek hidrostatik test yapılmalıdır.

Yangın Türüne Göre Söndürme Cihazı Seçimi

Taşınabilir söndürme cihazlarının tipi ve sayısı, mekândaki yangın tehlikeleri ve risk değerlendirmesi dikkate alınarak belirlenir. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmeliği’nin 99’uncu maddesine göre öncelikle tercih edilecek cihazlar şöyledir:

Yangın sınıfı	Yanıcı madde	Öncelikle tercih edilecek söndürücü
A sınıfı	Katı maddeler	Çok maksatlı kuru kimyevi tozlu veya sulu
B sınıfı	Yanıcı sıvılar	Kuru kimyevi tozlu, karbondioksitli veya köpüklü
C sınıfı	Yanıcı gazlar	Kuru kimyevi tozlu veya karbondioksitli
D sınıfı	Yanıcı metaller	Kuru metal tozlu

Hastane, huzurevi, anaokulu ve benzeri yerlerde sulu veya temiz gazlı söndürme cihazlarının tercih edilmesi gerekir. Elektrik kaynaklı risklerde ise elektrik ayrı bir yangın sınıfı olarak değerlendirilmemeli; enerjinin kesilmesi, ortamın özelliği, cihaz üreticisinin talimatları ve risk değerlendirmesi dikkate alınarak uygun söndürücü seçilmelidir.

Kaç Adet Yangın Söndürme Cihazı Bulundurulmalıdır?

Tehlike sınıfı / alan	Asgari cihaz sayısı
Düşük tehlike sınıfı	Her 500 m² yapı inşaat alanı için 1 adet uygun tipte 6 kg’lık cihaz
Orta ve yüksek tehlike sınıfı	Her 250 m² yapı inşaat alanı için 1 adet uygun tipte 6 kg’lık cihaz
Otopark, depo, tesisat dairesi ve benzeri yerler	Yukarıdaki cihazlara ek olarak tekerlekli tip söndürme cihazı

Bu sayılar asgari miktarı gösterir. Cihazların mekâna dengeli dağıtılması ve herhangi bir noktadan söndürme cihazına ulaşma mesafesinin en fazla 25 metre olması gerektiğinden, yapının planına göre daha fazla cihaz bulundurulması gerekebilir.

Yangın Söndürme Cihazları Nasıl Yerleştirilmelidir?

• Çıkışlara ve geçiş boşluklarına yakın, kolay ulaşılabilir noktalara yerleştirilmelidir.
• Mekâna dengeli şekilde dağıtılmalı ve görünür biçimde işaretlenmelidir.
• Söndürme cihazına ulaşma mesafesi en fazla 25 metre olmalıdır.
• Kapı arkasına, yangın dolapları hariç kapalı dolaplara veya derin duvar girintilerine konulmamalıdır.
• Isıtma cihazlarının üstüne ya da yakınına yerleştirilmemelidir.
• Doğrudan görülmeyen cihazların yeri uygun fosforlu işaretlerle gösterilmelidir.
• 4 kg’dan ağır ve 12 kg’dan hafif cihazların duvar bağlantısı, cihaz kolayca alınabilecek ve yerden yüksekliği yaklaşık 90 cm’yi aşmayacak şekilde yapılmalıdır.

Arabalı yangın söndürme cihazlarının TS EN 1866, diğer taşınabilir yangın söndürme cihazlarının ise yönetmelikte belirtilen TS 862-EN 3 kalite şartlarını sağlaması gerekir.

Muayene, Bakım ve Periyodik Kontrol Aynı İşlem midir?

Hayır. Uygulamada “kontrol” kelimesi bütün işlemler için kullanıldığı için karışıklık yaşanabilmektedir. Oysa gözle muayene, teknik bakım ve mevzuata göre düzenlenen periyodik kontrol raporu birbirinden farklı işlemlerdir.

Önemli güncelleme: Altı ayda bir kontrol yapılması gerektiği yönündeki eski yönetmelik ifadesi, güncel Madde 99/7’de yer almamaktadır. Güncel hüküm yılda bir kez yerinde genel kontrol ile dördüncü yıl sonunda söndürme maddesinin yenilenmesini ve hidrostatik test yapılmasını öngörür. Riskler, ortam koşulları, kullanım durumu, üretici talimatı veya ilgili standart daha sık kontrol ve bakım gerektirebilir.

İşlem	Süre	Kapsam
Gözle muayene	İlk hizmete alındığında ve yaklaşık 30 günlük aralıklarla	Cihazın yerinde ve erişilebilir olması, işaretleme, mühür, manometre, doluluk, korozyon, sızıntı, hortum/nozul ve fiziksel hasar kontrol edilir.
Yerinde genel kontrol ve bakım	Yılda bir kez; gerekli hâllerde daha sık	TS ISO 11602-2, üretici talimatları ve cihazın durumuna göre teknik kontrol ve gerekli bakım işlemleri yapılır.
İşyeri periyodik kontrolü	Standartlarda farklı süre belirtilmemişse en geç yılda bir	İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği kapsamında yetkili kişi tarafından uygunluk değerlendirilir ve periyodik kontrol raporu düzenlenir.
Söndürme maddesinin yenilenmesi ve hidrostatik test	Dördüncü yılın sonunda	Cihazın içindeki söndürme maddesi yenilenir ve hidrostatik testi yapılır.

Periyodik Kontrolü Kimler Yapabilir?

İşyerlerinde portatif yangın söndürücülerin mevzuat kapsamındaki periyodik kontrolleri; yetkili makine, metalürji ve malzeme, mekatronik veya imalat mühendisleri; makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler; makine teknikerleri veya yüksek teknikerleri tarafından yapılabilir.

Periyodik kontrol yapacak kişinin ilgili kayıt ve yetki şartlarını taşıması gerekir. İşveren ile periyodik kontrol yapmaya yetkili kişi arasında, hizmet gerçekleştirilmeden en geç bir gün önce İSG-KATİP üzerinden sözleşme düzenlenip karşılıklı onaylanmalıdır.

Cihazların bakım, dolum ve servis işlemlerini yapan üretici veya servis firmasının ise gerekli dolum ve servis yeterlilik belgesine sahip olması gerekir. Servis firması istenildiğinde bu belgeyi müşterisine göstermek zorundadır.

Bakım ile periyodik kontrolü ayırın: Servis işlemi cihazın çalışır durumda tutulmasına, periyodik kontrol ise ekipmanın mevzuata ve teknik kriterlere uygunluğunun yetkili kişi tarafından değerlendirilip raporlanmasına yöneliktir. Aynı dönemde yapılmaları bu işlemlerin birbirinin yerine geçtiği anlamına gelmez.

Yangın Söndürme Cihazlarının Aylık Kontrolünde Nelere Bakılır?

• Cihaz belirlenen yerinde mi ve kolayca ulaşılabiliyor mu?
• Yangın söndürme cihazı işareti görünür mü?
• Kullanma talimatı okunaklı ve dışarıdan görülebilir durumda mı?
• Emniyet pimi ve mühür sağlam mı?
• Basınç göstergesi uygun aralıkta mı?
• Cihazda darbe, ezilme, paslanma, sızıntı veya başka bir hasar var mı?
• Hortum ve püskürtme ağzı sağlam ve tıkanmamış mı?
• Bakım ve kontrol etiketi güncel mi?

Kontrollerin bir form veya takip çizelgesiyle kayıt altına alınması, eksikliklerin zamanında fark edilmesini ve bakım sürecinin izlenmesini kolaylaştırır.

Sık Sorulan Sorular

Yangın söndürme cihazları her yıl doldurulmalı mı?

Hayır. Yıllık genel kontrol, cihazın her yıl otomatik olarak boşaltılıp yeniden doldurulması anlamına gelmez. Yönetmeliğe göre söndürme maddesi dördüncü yılın sonunda yenilenir ve hidrostatik test yapılır. Cihaz kullanılmışsa, basınç kaybı veya hasar varsa bu süre beklenmeden gerekli işlem yapılır.

Yangın söndürme cihazlarının kontrol süresi altı ay mı, bir yıl mı?

Güncel Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, yılda bir kez yerinde genel kontrol öngörür. İşyerlerindeki mevzuata dayalı periyodik kontrol dönemi de standartlarda farklı bir süre belirtilmemişse bir yıldır. Yaklaşık 30 günlük gözle muayeneler ayrıca sürdürülmelidir. Risk veya cihazın durumu daha sık kontrol gerektirebilir.

Bakım için götürülen cihazın yeri boş kalabilir mi?

Hayır. Cihazlar dolum veya bakım için alındığında servis firması, aynı özellikte ve aynı sayıda kullanıma hazır söndürme cihazını geçici olarak bırakmalıdır.

Yangın söndürme cihazından kim sorumludur?

Yangın söndürme sistemlerinin periyodik kontrol, test ve bakımlarının yaptırılmasından bina sahibi, yönetici veya sorumluluğun yazılı olarak devredildiği bina yetkilisi sorumludur. İşyerlerinde işverenin iş sağlığı ve güvenliği mevzuatından doğan yükümlülükleri de devam eder.

Sonuç

Taşınabilir yangın söndürme cihazlarının yalnızca satın alınması yeterli değildir. Cihazlar riske uygun seçilmeli, yeterli sayıda ve doğru noktalarda bulundurulmalı, yaklaşık aylık aralıklarla gözle kontrol edilmeli, yıllık genel kontrol ve işyeri periyodik kontrolleri yaptırılmalı, dördüncü yıl sonunda söndürme maddesi yenilenerek hidrostatik test uygulanmalıdır.

Acil durum hazırlıklarının yalnızca söndürme cihazlarından ibaret olmadığı unutulmamalıdır. Kaçış yolları, acil durum ekipleri ve acil durum tahliye krokisi de işyerinin bütüncül yangın güvenliği çalışmaları içinde ele alınmalıdır.

Kaynaklar

• Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik
• İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği – 23 Aralık 2025 değişiklikleri
• Periyodik Kontrol Yapmaya Yetkili Kişiler

Bina Tehlike Sınıflandırması

9 Eylül 2009 tarihli değişiklikler işlenmiş 19 Aralık 2007 tarihli Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’e göre Bina Tehlike Sınıflandırması;

Ek-1/A  Düşük Tehlike Kullanım Alanları: Düşük yangın yüküne sahip, düşük yanabilirliği olan ve yangına karşı direnci en az 30 dakika olan 126 m²’den büyük bölümü olmayan mekânlar. Okullar ve diğer eğitim kurumları (belirli alanları* ),  bürolar (belirli alanları* ) , hapishaneler

* Kullanım alanları, Ek-1/B ve Ek-1/C kapsamına girmeyen alanlar.

Ek-1/B  Orta Tehlike Kullanım Alanları: Cam ve seramikler, Kimyasallar, Mühendislik (Metal levha üretimi, Otomotiv fabrikaları, tamirhaneleri, Elektronik fabrikaları, buzdolabı ve çamaşır makinesi fabrikaları), Yiyecek ve içecekler, Çeşitli, Kâğıt, Lastik ve plastik, Dükkânlar ve ofisler, Tekstiller ve konfeksiyon, Kereste ve tahta fabrikaları/tesisleri tablo halinde açıklamıştır.

Ek-1/C  Yüksek Tehlike Kullanım Alanları: Döşemelik kumaş ve muşamba fabrikaları, kumaş ve muşamba yer döşemeleri  imalatı, Boya, renklendirici ( ahşap renklendirici ve koruyucuları-pnoteks) ve vernik imalâtı, Yapay kauçuk, reçine, lamba isi ve terebentin imalatı, Talaş fabrikaları, Odun yünü imalatı fabrikaları/tesisleri tablo halinde açıklamıştır.

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik

9 Eylül 2009 tarihli değişiklikler işlenmiş 19 Aralık 2007 tarihli Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’te geçen bazı tanımlar;

Alevlenme noktası: Isınan maddeden çıkan gazların, bir alevin geçici olarak yaklaştırılıp uzaklaştırılması sonucunda yanmayı sürdürdüğü en düşük sıcaklığı,

Atrium (Değişik: 09/09/2009 – 27344 R.G.  / 2 md.): İki veya daha çok sayıda katın içine açıldığı, merdiven yuvası, asansör kuyusu, yürüyen merdiven boşluğu veya su, elektrik, havalandırma, iklimlendirme, haberleşme, tesisat bacaları ve şaftlar hariç, üstü kapalı geniş ve yüksek hacmi,

Kullanıcı yükü: Herhangi bir anda, bir binada veya binanın esas alınan belirli bir bölümünde bulunma ihtimali olan toplam insan sayısını,

Kullanıcı yük katsayısı: Yapılarda kişi başına düşen kullanım alanının metrekare cinsinden m²/kişi olarak ifadesini,

Yangın bölgesi (zonu): Yangın hâlinde, uyarı ve söndürme tedbirleri diğer bölümlerdeki sistemlerden ayrı olarak devreye giren bölümü,

Yangın kompartımanı: Bir bina içerisinde, tavan ve taban döşemesi dâhil olmak üzere, her yanı en az 60 dakika yangına karşı dayanıklı yapı elemanları ile duman ve ısı geçirmez alanlara ayrılmış bölgeyi,

Yangın yükü: Bir yapı bölümünün içinde bulunan yanıcı maddelerin kütleleri ile alt ısıl değerleri çarpımları toplamının, plandaki toplam alana bölünmesi ile elde edilen ve MJ/m² olarak ifade edilen büyüklüğü,

Yüksek bina (Değişik: 09/09/2009 – 27344 R.G.  / 2 md.): Bina yüksekliği 21.50 m’den, yapı yüksekliği 30.50 m’den fazla olan binaları,

Yüksek tehlike: Yüksek tehlike sınıfına giren maddelerin üretildiği, kullanıldığı ve depolandığı yerleri ifade eder.

Yangın Söndürmede Kullanılan Yöntemler

Meydana gelmiş bir yangın olayını ortadan kaldırabilmek için (söndürebilmek için) yanmanın şartlarında belirttiğimiz üç esasın birisinin yok edilmesi gerekmektedir.

a) Soğutarak Söndürme : (Isıyı azaltma veya ortadan kaldırma)

- Su ile soğutma,

- Yanıcı maddeyi dağıtma,

- Kuvvetli üfleme.

b) Havayı Kesme : (Oksijeni yok etme veya oranını düşürme)

- Örtme,

- Boğma,

- Oksijeni azaltma.

c) Yanıcı Maddeyi Ortadan Kaldırma :

- Yanıcı maddeyi ısıdan ayırmak,

- Ara boşluğu meydana getirmek

Yangın Sınıfları

TS EN 2 ve TS EN 2/A1'e göre Yangın Sınıfları

Sınıf A: Yanmanın, normal olarak parlak korların oluşumuyla yürüdüğü, genellikle organik esaslı katı madde yangınları,

Sınıf B: Sıvılar veya sıvılaşabilir katılar ile ilgili yangınlar,

Sınıf C: Gaz yangınları,

Sınıf D: Metal yangınları,

Sınıf F: Pişirme gereçlerindeki pişirme ortamı (bitkisel veya hayvansal sıvı ve katı yağlar) yangınları.

A SINIFI Yangınlar: Organik kökenli (Katı) madde yangınları.

Bu malzemeler genellikle karbon bileşikleri olan organik yapıda malzemelerdir ve yanmaları sonucunda karlaşma ve kül meydana gelir.

- Ahşap, Kömür, Kâğıt, Ot, Selüloz

- Kauçuk, Tekstil Ürünleri, Plastik v.s.

A SINIFI Yangınlar, soğutucu etki yaratan maddeler ile müdahale edilmek sureti ile SOĞUTULARAK söndürülür.

B SINIFI Yangınlar: Sıvı yanıcı madde (Akaryakıt) yangınları.

Su ile karışanlar ile karışmayanlar olmak üzere iki sınıfa ayrılır.

- Benzin, Benzol, Mazot, Fuel-Oil, Madeni Yağlar,

- Vernik, Boya, Tiner, Alkol, Parafin, Aseton, Asfalt, Tutkal v.s.

B Sınıfı Yangınlar, yanan madde ile oksijen teması kesilerek BOĞMA sureti ile söndürülür.

C SINIFI Yangınlar: Gaz halindeki yanıcı madde yangınları.

Yanıcı gaz ve basınç altında sıvılaştırılmış gaz haldeki maddelerin yangınlarıdır.

- Doğal ve Üretilmiş Gazlar, Metan, Hidrojen, Asetilen

- LPG, Propan Doğal Gaz 

C Sınıfı Yangınlar, genel kural olarak, gaz yangınlarında, yangın kaynağı kesilerek ve soğutma işlemi yapılarak söndürülür.

D SINIFI Yangınlar: Hafif Metal Yangınları 

- Titanyum, Magnezyum, Alüminyum,

- Uranyum, Fosfor, Sodyum 

D Sınıf Yangınlar, özel amaçla üretilmiş D sınıfı Kuru Toz ile söndürülür.

F SINIFI Yangınlar: Yağ Tavası Yangınları

F Sınıfı yangınlar bitkisel ve hayvansal pişirme yağlarının yangınlarını kapsar. Sulu Kimyasal  söndürücüler ya da toz söndürücüler ile söndürülür.

"ASLA SU İLE SÖNDÜRMEYİNİZ. AKSİ HALDE PARLAMA VE PATLAMA OLUR"

Kaynak:http://ahmetsertkan.blogspot.com/2011/01/yangin-siniflari-en-son-ve-gecerli-olan.html

E Sınıfı (Elektrik) yangını tanımlaması TS EN 2 ve TS EN 2/A1’de yer almaz.

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmeliğe göre;
Yangın türü: Yanmakta olan maddeye göre; 
1) A sınıfı yangınlar: Odun, kömür, kâğıt, ot, doküman ve plastik gibi yanıcı katı maddeler yangınını,
2) B sınıfı yangınlar: Benzin, benzol, makine yağları, laklar, yağlı boyalar, katran ve asfalt gibi yanıcı sıvı maddeler yangınını,
3) C sınıfı yangınlar: Metan, propan, bütan, LPG, asetilen, havagazı ve hidrojen gibi yanıcı gaz maddeler yangınını,
4) D sınıfı yangınlar: Lityum, sodyum, potasyum, alüminyum ve magnezyum gibi yanabilen hafif ve aktif metaller ile radyoaktif maddeler gibi metaller yangınını ifade eder.