Taşınabilir yangın söndürme cihazlarının doğru tipte seçilmesi, yeterli sayıda bulundurulması ve kolay ulaşılabilir yerlere yerleştirilmesi, yangına ilk müdahalenin etkili olabilmesi için büyük önem taşır. Günlük kullanımda “yangın tüpü” olarak adlandırılan bu ekipmanlar, mevzuatta taşınabilir veya portatif yangın söndürme cihazı olarak ifade edilir.
Bu yayında; yangın söndürme cihazlarının yangın sınıfına göre seçimi, işyerinde kaç adet bulundurulması gerektiği, yerleşim kuralları, aylık gözle muayene, yıllık genel kontrol, periyodik kontrol raporu ve dört yıllık bakım uygulaması birlikte açıklanmıştır.
Kısa cevap: Söndürme cihazları yaklaşık 30 günlük aralıklarla gözle kontrol edilmeli, yılda bir kez yerinde genel kontrolden geçirilmeli ve işyerlerinde ilgili mevzuata uygun periyodik kontrol raporu düzenlenmelidir. Dördüncü yılın sonunda ise söndürme maddesi yenilenerek hidrostatik test yapılmalıdır.
Yangın Türüne Göre Söndürme Cihazı Seçimi
Taşınabilir söndürme cihazlarının tipi ve sayısı, mekândaki yangın tehlikeleri ve risk değerlendirmesi dikkate alınarak belirlenir. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmeliği’nin 99’uncu maddesine göre öncelikle tercih edilecek cihazlar şöyledir:
| Yangın sınıfı | Yanıcı madde | Öncelikle tercih edilecek söndürücü |
|---|
| A sınıfı | Katı maddeler | Çok maksatlı kuru kimyevi tozlu veya sulu |
| B sınıfı | Yanıcı sıvılar | Kuru kimyevi tozlu, karbondioksitli veya köpüklü |
| C sınıfı | Yanıcı gazlar | Kuru kimyevi tozlu veya karbondioksitli |
| D sınıfı | Yanıcı metaller | Kuru metal tozlu |
Hastane, huzurevi, anaokulu ve benzeri yerlerde sulu veya temiz gazlı söndürme cihazlarının tercih edilmesi gerekir. Elektrik kaynaklı risklerde ise elektrik ayrı bir yangın sınıfı olarak değerlendirilmemeli; enerjinin kesilmesi, ortamın özelliği, cihaz üreticisinin talimatları ve risk değerlendirmesi dikkate alınarak uygun söndürücü seçilmelidir.
Kaç Adet Yangın Söndürme Cihazı Bulundurulmalıdır?
| Tehlike sınıfı / alan | Asgari cihaz sayısı |
|---|
| Düşük tehlike sınıfı | Her 500 m² yapı inşaat alanı için 1 adet uygun tipte 6 kg’lık cihaz |
| Orta ve yüksek tehlike sınıfı | Her 250 m² yapı inşaat alanı için 1 adet uygun tipte 6 kg’lık cihaz |
| Otopark, depo, tesisat dairesi ve benzeri yerler | Yukarıdaki cihazlara ek olarak tekerlekli tip söndürme cihazı |
Bu sayılar asgari miktarı gösterir. Cihazların mekâna dengeli dağıtılması ve herhangi bir noktadan söndürme cihazına ulaşma mesafesinin en fazla 25 metre olması gerektiğinden, yapının planına göre daha fazla cihaz bulundurulması gerekebilir.
Yangın Söndürme Cihazları Nasıl Yerleştirilmelidir?
- Çıkışlara ve geçiş boşluklarına yakın, kolay ulaşılabilir noktalara yerleştirilmelidir.
- Mekâna dengeli şekilde dağıtılmalı ve görünür biçimde işaretlenmelidir.
- Söndürme cihazına ulaşma mesafesi en fazla 25 metre olmalıdır.
- Kapı arkasına, yangın dolapları hariç kapalı dolaplara veya derin duvar girintilerine konulmamalıdır.
- Isıtma cihazlarının üstüne ya da yakınına yerleştirilmemelidir.
- Doğrudan görülmeyen cihazların yeri uygun fosforlu işaretlerle gösterilmelidir.
- 4 kg’dan ağır ve 12 kg’dan hafif cihazların duvar bağlantısı, cihaz kolayca alınabilecek ve yerden yüksekliği yaklaşık 90 cm’yi aşmayacak şekilde yapılmalıdır.
Arabalı yangın söndürme cihazlarının TS EN 1866, diğer taşınabilir yangın söndürme cihazlarının ise yönetmelikte belirtilen TS 862-EN 3 kalite şartlarını sağlaması gerekir.
Muayene, Bakım ve Periyodik Kontrol Aynı İşlem midir?
Hayır. Uygulamada “kontrol” kelimesi bütün işlemler için kullanıldığı için karışıklık yaşanabilmektedir. Oysa gözle muayene, teknik bakım ve mevzuata göre düzenlenen periyodik kontrol raporu birbirinden farklı işlemlerdir.
Önemli güncelleme: Altı ayda bir kontrol yapılması gerektiği yönündeki eski yönetmelik ifadesi, güncel Madde 99/7’de yer almamaktadır. Güncel hüküm yılda bir kez yerinde genel kontrol ile dördüncü yıl sonunda söndürme maddesinin yenilenmesini ve hidrostatik test yapılmasını öngörür. Riskler, ortam koşulları, kullanım durumu, üretici talimatı veya ilgili standart daha sık kontrol ve bakım gerektirebilir.
| İşlem | Süre | Kapsam |
|---|
| Gözle muayene | İlk hizmete alındığında ve yaklaşık 30 günlük aralıklarla | Cihazın yerinde ve erişilebilir olması, işaretleme, mühür, manometre, doluluk, korozyon, sızıntı, hortum/nozul ve fiziksel hasar kontrol edilir. |
| Yerinde genel kontrol ve bakım | Yılda bir kez; gerekli hâllerde daha sık | TS ISO 11602-2, üretici talimatları ve cihazın durumuna göre teknik kontrol ve gerekli bakım işlemleri yapılır. |
| İşyeri periyodik kontrolü | Standartlarda farklı süre belirtilmemişse en geç yılda bir | İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği kapsamında yetkili kişi tarafından uygunluk değerlendirilir ve periyodik kontrol raporu düzenlenir. |
| Söndürme maddesinin yenilenmesi ve hidrostatik test | Dördüncü yılın sonunda | Cihazın içindeki söndürme maddesi yenilenir ve hidrostatik testi yapılır. |
Periyodik Kontrolü Kimler Yapabilir?
İşyerlerinde portatif yangın söndürücülerin mevzuat kapsamındaki periyodik kontrolleri; yetkili makine, metalürji ve malzeme, mekatronik veya imalat mühendisleri; makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler; makine teknikerleri veya yüksek teknikerleri tarafından yapılabilir.
Periyodik kontrol yapacak kişinin ilgili kayıt ve yetki şartlarını taşıması gerekir. İşveren ile periyodik kontrol yapmaya yetkili kişi arasında, hizmet gerçekleştirilmeden en geç bir gün önce İSG-KATİP üzerinden sözleşme düzenlenip karşılıklı onaylanmalıdır.
Cihazların bakım, dolum ve servis işlemlerini yapan üretici veya servis firmasının ise gerekli dolum ve servis yeterlilik belgesine sahip olması gerekir. Servis firması istenildiğinde bu belgeyi müşterisine göstermek zorundadır.
Bakım ile periyodik kontrolü ayırın: Servis işlemi cihazın çalışır durumda tutulmasına, periyodik kontrol ise ekipmanın mevzuata ve teknik kriterlere uygunluğunun yetkili kişi tarafından değerlendirilip raporlanmasına yöneliktir. Aynı dönemde yapılmaları bu işlemlerin birbirinin yerine geçtiği anlamına gelmez.
Yangın Söndürme Cihazlarının Aylık Kontrolünde Nelere Bakılır?
- Cihaz belirlenen yerinde mi ve kolayca ulaşılabiliyor mu?
- Yangın söndürme cihazı işareti görünür mü?
- Kullanma talimatı okunaklı ve dışarıdan görülebilir durumda mı?
- Emniyet pimi ve mühür sağlam mı?
- Basınç göstergesi uygun aralıkta mı?
- Cihazda darbe, ezilme, paslanma, sızıntı veya başka bir hasar var mı?
- Hortum ve püskürtme ağzı sağlam ve tıkanmamış mı?
- Bakım ve kontrol etiketi güncel mi?
Kontrollerin bir form veya takip çizelgesiyle kayıt altına alınması, eksikliklerin zamanında fark edilmesini ve bakım sürecinin izlenmesini kolaylaştırır.
Sık Sorulan Sorular
Yangın söndürme cihazları her yıl doldurulmalı mı?
Hayır. Yıllık genel kontrol, cihazın her yıl otomatik olarak boşaltılıp yeniden doldurulması anlamına gelmez. Yönetmeliğe göre söndürme maddesi dördüncü yılın sonunda yenilenir ve hidrostatik test yapılır. Cihaz kullanılmışsa, basınç kaybı veya hasar varsa bu süre beklenmeden gerekli işlem yapılır.
Yangın söndürme cihazlarının kontrol süresi altı ay mı, bir yıl mı?
Güncel Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, yılda bir kez yerinde genel kontrol öngörür. İşyerlerindeki mevzuata dayalı periyodik kontrol dönemi de standartlarda farklı bir süre belirtilmemişse bir yıldır. Yaklaşık 30 günlük gözle muayeneler ayrıca sürdürülmelidir. Risk veya cihazın durumu daha sık kontrol gerektirebilir.
Bakım için götürülen cihazın yeri boş kalabilir mi?
Hayır. Cihazlar dolum veya bakım için alındığında servis firması, aynı özellikte ve aynı sayıda kullanıma hazır söndürme cihazını geçici olarak bırakmalıdır.
Yangın söndürme cihazından kim sorumludur?
Yangın söndürme sistemlerinin periyodik kontrol, test ve bakımlarının yaptırılmasından bina sahibi, yönetici veya sorumluluğun yazılı olarak devredildiği bina yetkilisi sorumludur. İşyerlerinde işverenin iş sağlığı ve güvenliği mevzuatından doğan yükümlülükleri de devam eder.
Sonuç
Taşınabilir yangın söndürme cihazlarının yalnızca satın alınması yeterli değildir. Cihazlar riske uygun seçilmeli, yeterli sayıda ve doğru noktalarda bulundurulmalı, yaklaşık aylık aralıklarla gözle kontrol edilmeli, yıllık genel kontrol ve işyeri periyodik kontrolleri yaptırılmalı, dördüncü yıl sonunda söndürme maddesi yenilenerek hidrostatik test uygulanmalıdır.
Acil durum hazırlıklarının yalnızca söndürme cihazlarından ibaret olmadığı unutulmamalıdır. Kaçış yolları, acil durum ekipleri ve acil durum tahliye krokisi de işyerinin bütüncül yangın güvenliği çalışmaları içinde ele alınmalıdır.
Kaynaklar
